Upadłość polskiego kontrahenta może wywoływać u zagranicznego wierzyciela wiele pytań. Czy spółka mająca siedzibę poza Polską może zgłosić swoją wierzytelność? Czy zagraniczni wierzyciele są traktowani tak samo jak polscy? Czy trzeba ustanowić pełnomocnika w Polsce? Co stanie się, jeżeli wierzyciel nie wskaże osoby uprawnionej do odbioru korespondencji?
Odpowiedzi na najważniejsze z tych pytań zawiera art. 380 ustawy Prawo upadłościowe („PU”). Jego podstawowym założeniem jest równe traktowanie wierzycieli krajowych i zagranicznych. Jednocześnie przepis nakłada na część zagranicznych wierzycieli dodatkowe obowiązki związane z doręczaniem pism.
Zagraniczny wierzyciel ma takie same prawa jak wierzyciel polski
Zgodnie z art. 380 ust. 1 PU wierzyciel, którego miejsce zamieszkania, miejsce zwykłego pobytu albo siedziba znajdują się za granicą, korzysta w polskim postępowaniu upadłościowym z takich samych praw jak wierzyciel mający miejsce zamieszkania lub siedzibę w Polsce.
Oznacza to, że sama zagraniczna siedziba spółki nie może być podstawą ograniczenia jej udziału w postępowaniu. Zagraniczny wierzyciel może w szczególności:
- zgłosić wierzytelność wobec upadłego, przedstawiając dokumenty potwierdzające istnienie i wysokość roszczenia;
- powoływać się na posiadane zabezpieczenia;
- kwestionować niekorzystne dla niego rozstrzygnięcia na zasadach przewidzianych przez polskie prawo;
- uczestniczyć w podziale środków uzyskanych z likwidacji majątku upadłego.
Zasada równego traktowania ma istotne znaczenie praktyczne. Zagraniczny wierzyciel nie może zostać pominięty tylko dlatego, że umowa została zawarta poza Polską, faktury wystawiono w obcej walucie albo dokumentacja handlowa została sporządzona w innym języku.
Nie oznacza to jednak, że wierzyciel może prowadzić sprawę według zasad obowiązujących w swoim państwie. Zgłoszenie wierzytelności i dalszy udział w postępowaniu odbywają się zgodnie z polskimi przepisami proceduralnymi.
Liczy się miejsce zamieszkania, zwykłego pobytu lub siedziba – nie obywatelstwo
Przy ustalaniu obowiązków zagranicznego wierzyciela podstawowe znaczenie ma jego miejsce zamieszkania, miejsce zwykłego pobytu albo siedziba.
Obywatelstwo reprezentanta spółki lub państwo, w którym została zawarta umowa z dłużnikiem, nie mają tu znaczenia.
Kiedy trzeba ustanowić pełnomocnika do doręczeń w Polsce?
Wierzyciel, który nie ma miejsca zamieszkania, miejsca zwykłego pobytu ani siedziby:
- w Polsce lub
- w innym państwie członkowskim Unii Europejskiej,
powinien wskazać pełnomocnika do doręczeń w Polsce, chyba że ustanowił już w Polsce pełnomocnika do prowadzenia sprawy.
Dotyczy on więc przede wszystkim wierzycieli mających siedzibę lub miejsce pobytu poza Unią Europejską, np. w Stanach Zjednoczonych, Wielkiej Brytanii.
Wierzyciel mający siedzibę w innym państwie członkowskim Unii Europejskiej nie jest zatem zobowiązany do ustanowienia polskiego pełnomocnika do doręczeń. Może jednak dobrowolnie powierzyć prowadzenie sprawy profesjonalnemu pełnomocnikowi, co w praktyce ułatwia kontrolowanie terminów, korespondencji oraz czynności podejmowanych przez syndyka i sąd.
Pełnomocnik do doręczeń czy pełnomocnik procesowy – czym się różnią?
Prawo rozróżnia dwie funkcje:
- Pełnomocnik do prowadzenia sprawy reprezentuje wierzyciela w postępowaniu. Może przygotowywać i składać pisma, przedstawiać stanowisko wierzyciela, podejmować czynności procesowe oraz reagować na decyzje syndyka lub sądu, w granicach udzielonego mu umocowania.
- Pełnomocnik do doręczeń ma znacznie węższą rolę. Jego zadaniem jest odbieranie w Polsce korespondencji kierowanej do zagranicznego wierzyciela. Samo ustanowienie takiej osoby nie oznacza powierzenia jej prowadzenia sprawy ani upoważnienia do podejmowania decyzji w imieniu wierzyciela.
Pełnomocnikiem do doręczeń może być osoba fizyczna. W praktyce samo wyznaczenie osoby upoważnionej do odbierania korespondencji nie zawsze zapewnia jednak wierzycielowi wystarczającą ochronę jego interesów. Zakres umocowania pełnomocnika do doręczeń ogranicza się zasadniczo do odbioru pism i nie obejmuje ich analizy prawnej, przygotowywania odpowiedzi ani podejmowania czynności procesowych w obowiązujących terminach. Dlatego korzystniejszym rozwiązaniem może być ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika do prowadzenia sprawy w całym postępowaniu upadłościowym.
Brak pełnomocnika a ryzyko uchybienia terminom
Konsekwencje niewskazania pełnomocnika do doręczeń mogą być bardzo poważne.
Jeżeli zagraniczny wierzyciel objęty tym obowiązkiem nie ustanowi odpowiedniej osoby w Polsce, przeznaczone dla niego pisma sądowe mogą zostać pozostawione w aktach sprawy ze skutkiem doręczenia. W praktyce oznacza to, że pismo jest traktowane tak, jak gdyby wierzyciel rzeczywiście je otrzymał, a związany z nim termin może rozpocząć bieg.
Wierzyciel powinien zostać poinformowany o takim skutku przy pierwszym doręczeniu. Powinien również otrzymać pouczenie, kto może zostać ustanowiony pełnomocnikiem do doręczeń.
Brak właściwie zorganizowanego odbioru pism może doprowadzić do sytuacji, w której wierzyciel nie dowie się odpowiednio wcześnie o:
- zakwestionowaniu wierzytelności;
- wezwaniu do przedstawienia dodatkowych dokumentów;
- sporządzeniu lub zmianie listy wierzytelności;
- terminie na wniesienie środka zaskarżenia;
- innych czynnościach wymagających szybkiej reakcji.
Pozostawienie pisma w aktach nie zatrzymuje bowiem biegu postępowania. Wierzyciel może więc utracić możliwość skutecznego zakwestionowania niekorzystnej decyzji, mimo że faktycznie nie zapoznał się z korespondencją.
Co powinien przygotować zagraniczny wierzyciel?
Przed zgłoszeniem wierzytelności warto zgromadzić dokumenty i informacje pozwalające wykazać jej istnienie, wysokość oraz wymagalność. W szczególności mogą to być:
- umowy, zamówienia oraz potwierdzenia ich przyjęcia;
- faktury i inne dokumenty księgowe;
- dowody wykonania umowy, w szczególności dokumenty dostawy lub odbioru towarów albo usług;
- korespondencja z dłużnikiem dotycząca zamówienia, wykonania umowy, reklamacji lub płatności;
- wezwania do zapłaty oraz potwierdzenia ich doręczenia;
- potwierdzenia częściowych wpłat dokonanych przez dłużnika;
- wyliczenie należności głównej i odsetek, ze wskazaniem okresu ich naliczania oraz właściwej stopy procentowej;
- dokumenty dotyczące zabezpieczeń wierzytelności;
- informacje i dokumenty dotyczące toczących się lub zakończonych postępowań sądowych, administracyjnych, arbitrażowych albo egzekucyjnych;
- informacje o ewentualnych wzajemnych wierzytelnościach dłużnika, które mogą mieć znaczenie dla dokonania potrącenia;
- aktualny dokument rejestrowy wierzyciela oraz dokumenty potwierdzające sposób jego reprezentacji;
- numer rachunku bankowego, na który mają zostać przekazane środki uzyskane z likwidacji majątku dłużnika.
Dokumenty sporządzone w języku obcym mogą wymagać tłumaczenia na język polski. Zakres niezbędnych tłumaczeń należy ocenić w odniesieniu do konkretnego postępowania, rodzaju dokumentów oraz stanowiska syndyka lub sądu.
Najważniejsze wnioski dla zagranicznego wierzyciela
Zagraniczny wierzyciel może dochodzić swoich praw w polskim postępowaniu upadłościowym na takich samych zasadach jak wierzyciel krajowy. Zagraniczna siedziba nie obniża rangi wierzytelności i nie uzasadnia odmiennego traktowania.
Należy jednak pamiętać, że:
- postępowanie prowadzone jest według polskich przepisów;
- wierzyciel, którego miejsce zamieszkania, miejsce zwykłego pobytu lub siedziba znajduje się poza Unią Europejską, powinien wskazać pełnomocnika do doręczeń w Polsce, chyba że ustanowił w Polsce pełnomocnika do prowadzenia sprawy;
- pełnomocnik do doręczeń nie jest tym samym co pełnomocnik prowadzący sprawę;
- brak pełnomocnika może spowodować pozostawianie pism w aktach ze skutkiem doręczenia;
- istotne jest bieżące kontrolowanie terminów oraz odpowiednie przygotowanie dowodów potwierdzających wierzytelność.
Rzetelna analiza sytuacji prawnej dłużnika i prawidłowe przygotowanie zgłoszenia wierzytelności pozwalają ograniczyć ryzyko pominięcia roszczenia, zakwestionowania jego wysokości lub utraty możliwości podjęcia czynności w odpowiednim terminie.
Wspieram zagranicznych wierzycieli na wszystkich etapach postępowania upadłościowego, począwszy od oceny sytuacji prawnej i przygotowania zgłoszenia wierzytelności, a kończąc na reprezentacji w toku sprawy. Osoby zainteresowane uzyskaniem profesjonalnego wsparcia zapraszam do kontaktu.
Radca prawny / Partner
