W ostatniej, gorącej (jak kartofel) nowelizacji ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy (PIP) wprowadzono rozwiązania dotyczące postępowania w sprawach z zakresu prawa pracy, w szczególności w odniesieniu do odwołań od decyzji organów PIP. Ustawa wejdzie w życie (w lwiej części) po upływie 3 miesięcy od dnia ogłoszenia, czyli 8 lipca 2026 r.
Prezydent podpisał ustawę, jednocześnie kierując ją do Trybunału Konstytucyjnego z uwagi na wątpliwości dotyczące zbyt dużych uprawnień organów PIP wobec przedsiębiorców. Ustawa wprowadza bowiem możliwość stwierdzenia istnienia stosunku pracy w drodze decyzji administracyjnej wydawanej przez okręgowego inspektora pracy, w przypadku gdy inspektor uzna, że współpraca na podstawie umowy cywilnoprawnej (w tym B2B) w rzeczywistości spełnia cechy stosunku pracy określone w art. 22 Kodeksu pracy (KP).
Decyzja będzie zawierać:
- oznaczenie stron umowy o pracę;
- rodzaj umowy o pracę. Przy czym, jeżeli zgromadzone dowody nie pozwolą na ustalenie rodzaju pracy – zostanie automatycznie wskazana umowa na czas nieokreślony;
- datę zawarcia umowy o pracę;
- rodzaj pracy;
- miejsce wykonywania pracy. Jeżeli zgromadzone dowody nie pozwolą na ustalenie miejsca wykonywania pracy – zostanie wskazana siedziba pracodawcy;
- wymiar czasu pracy. Jeżeli zgromadzone dowody nie pozwolą na ustalenie wymiaru czasu pracy – zostanie wskazany pełny wymiar czasu pracy;
- wysokość wynagrodzenia za pracę. Jeśli zgromadzone dowody nie pozwolą na ustalenie wynagrodzenia – zostanie wskazane minimalne wynagrodzenie za pracę;
- uzasadnienie faktyczne i prawne.
Datą zawarcia umowy o pracę będzie data wydania decyzji. Od tego dnia decyzja wywoła skutki prawne, jakie wiążą się ze stwierdzeniem istnienia stosunku pracy, na gruncie przepisów prawa pracy, prawa podatkowego, ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego oraz obowiązkowych wpłat na fundusze.
Decyzja stanie się wykonalna:
- gdy żadna ze stron jej nie zaskarży – następnego dnia po dniu, w którym upływa termin na zaskarżenie;
- gdy zostanie zaskarżona – z dniem prawomocnego orzeczenia sądu, albo z dniem nadania jej rygoru natychmiastowej wykonalności.
Decyzja nie może skutkować niekorzystnym traktowaniem pracownika, w szczególności nie może być podstawą rozwiązania stosunku pracy przez pracodawcę.
Odwołanie od decyzji PIP
Nowo dodany Oddział 2 (art. 477⁷b–477⁷j k.p.c.) wprowadza odrębny tryb rozpoznawania odwołań od decyzji PIP.
Odwołanie:
- wnosi się w terminie miesiąca od doręczenia decyzji. Sąd odrzuci odwołanie wniesione po terminie, chyba że przekroczenie terminu nie jest nadmierne i nastąpiło z przyczyn niezależnych od odwołującego się,
- za pośrednictwem okręgowego inspektora pracy,
- powinno spełniać wymogi formalne, w tym zawierać zarzuty, wnioski, uzasadnienie.
Na szczególną uwagę zasługuje wprowadzenie tzw. prekluzji dowodowej. Odwołujący się powinien powołać wszystkie twierdzenia i dowody już w odwołaniu, a pozostałe strony – w odpowiedzi na odwołanie. Twierdzenia i dowody mogą być powoływane na dalszym etapie wyłącznie, gdy strona uprawdopodobni, że ich powołanie nie było wcześniej możliwe albo że potrzeba ich powołania wynikła później.
Autokontrola organu PIP
W przypadku, gdy okręgowy inspektor pracy uzna odwołanie za słuszne w całości, może uwzględnić odwołanie w całości poprzez zmianę lub uchylenie decyzji. W przypadku, gdy nie podzieli odwołania, przekaże sprawę do sądu – wraz z aktami i stanowiskiem – w terminie do miesiąca.
Ugoda
Stronami postępowania są strony decyzji PIP oraz okręgowy inspektor pracy.
Ustawodawca wyraźnie dopuścił możliwość zawarcia ugody wyłącznie przy udziale wszystkich stron. Oznacza to, że do zawarcia ugody konieczna będzie zgoda okręgowego inspektora pracy. Samo porozumienie stron umowy (domniemanych pracodawcy i pracownika) nie będzie wystarczające. Wykluczono także możliwość poddanie sporu pod rozstrzygnięcie sądu polubownego.
Rygor natychmiastowej wykonalności decyzji PIP
Nowe przepisy przewidują odrębny, szybszy tryb kontroli wniosku o uchylenie rygoru natychmiastowej wykonalności decyzji PIP oraz zażalenia na postanowienie o jego nadaniu.
Wniosek i zażalenie mają być rozpoznawane w terminie 3 dni, na posiedzeniu niejawnym przez jednego sędziego. Sąd może również – z urzędu – wstrzymać wykonanie decyzji.
Rozstrzygnięcia Sądu
Sąd może:
- oddalić odwołanie,
- zmienić decyzję w całości lub w części i orzec co do istoty sprawy,
- uchylić decyzję i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania (w przypadku rażącego naruszenia prawa).
Nowelizacja zawiera postanowienia, które mają przyspieszyć postępowania:
- dopuszczono rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym,
- termin rozpoznania odwołania powinien zostać wyznaczony w ciągu miesiąca.
Zabezpieczenie
Nowy art. 755⁶ k.p.c. przewiduje szczególny środek zabezpieczenia. Sąd może ograniczyć możliwość rozwiązania lub zmiany umowy o pracę w toku postępowania oraz tymczasowo uregulować prawa i obowiązki stron. Sąd może odmówić udzielenia zabezpieczenia, jeśli w świetle okoliczności sprawy treść powództwa albo decyzji nie uprawdopodabnia, że umowa której dotyczy odwołanie jest umową o pracę.
Warunkiem jest uprawdopodobnienie istnienia stosunku pracy oraz potrzeba ochrony praw pracownika. Wniosek podlegać będzie rozpoznaniu w terminie 3 dni od wpływu do sądu.
Wymiana informacji pomiędzy KAS, ZUS i PIP
Ustawa wprowadza mechanizm współdziałania i wymiany informacji PIP, Zakładem Ubezpieczeń Społecznych oraz Krajową Administracją Skarbową. Instytucje te będą analizować dane w celu bardziej skutecznej identyfikacji podmiotów, w których istnieje zwiększone ryzyko naruszeń przepisów prawa pracy. Dane z Krajowego Systemu e-Faktur (KSeF) mogą stać się podstawą do typowania podmiotów, podlegającym kontroli.
Kary
Przepisy przewidują podwyższenie kar za wykroczenia przeciwko prawom pracownika. W określonych przypadkach maksymalna wysokość grzywny została podniesiona do 90 000 zł.
Jak przygotować firmę na nowe przepisy? Kluczowe działania przed lipcem 2026 r.
Przepisy wejdą w życie w lipcu 2026 r. Przedsiębiorcy mają zatem 3 miesiące na dokonanie przeglądu umów zawartych z osobami świadczącymi na ich rzecz usługi na podstawie umów cywilnoprawnych (w tym B2B). Warto już teraz przyjrzeć się nie tylko treści umów, ale także ocenić rzeczywiście wykonywane obowiązki. Warto także opracować wewnętrzne procedury postępowania, na wypadek wszczęcia kontroli przez organy PIP. Warto wykorzystać ten czas na odpowiednie przygotowanie się do nadchodzących zmian i ograniczenie potencjalnych ryzyk. Wczesna identyfikacja nieprawidłowości oraz wdrożenie właściwych rozwiązań mogą znacząco zmniejszyć ryzyko negatywnych konsekwencji w przypadku kontroli.
Jeżeli potrzebują Państwo wsparcia w przeglądzie umów, ocenie modeli współpracy lub przygotowaniu procedur na wypadek kontroli, zachęcamy do kontaktu z nami. Wspólnie wypracujemy rozwiązania najlepiej odpowiadające Państwa potrzebom i charakterowi prowadzonej działalności.
Autorka:
Radca prawny / Partner
